Hövzə Xəbər Agentliyinin Tehran üzrə müxbirinin verdiyi məlumata görə, İran İslam Respublikasının xarici işlər naziri Seyid Abbas Əraqçi, 4 aprel 2026-cı ilə (şənbə gecəsi) təsadüf edən tarixdə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi Antonio Quterreş və BMT Təhlükəsizlik Şurasının üzvlərinə ünvanladığı məktubda ölkəmizin ABŞ və sionist rejimin İran İslam Respublikasının sülh məqsədli və təminatlar (safeguards) altında olan nüvə obyektləri və məkanlarına qarşı hərbi hücumları ilə bağlı mövqelərini izah etməklə yanaşı, bu qanunsuz hücumların ağır humanitar və ekoloji nəticələri barədə xəbərdarlıq etmişdir. Eyni zamanda bu məktubun bir nüsxəsi də Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin baş direktoruna göndərilib.
Xarici işlər nazirinin məktubunun mətni aşağıdakı kimidir:
Bağışlayın və mehriban Allahın adı ilə
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Baş katibi cənab Antonio Quterreş
Bu məktubla, 23 mart 2026-cı il tarixli S/2026/216 nömrəli əvvəlki məktubumun davamı olaraq və diqqətinizi Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail rejiminin İran İslam Respublikasının təminatlar altında olan bir sıra nüvə obyektləri və məkanlarına, xüsusilə yalnız sülh məqsədlərinə xidmət edən və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin hərtərəfli təminatlar rejimi çərçivəsində fəaliyyət göstərən aktiv Buşəhr Nüvə Elektrik Stansiyasına qarşı hücumlarının davam etməsinə cəlb etmək məqsədilə müraciət edirəm. Bu qanunsuz hücumlar bütün regionu ciddi radioaktiv çirklənmə riski ilə üz-üzə qoyur və bunun ağır humanitar və ekoloji nəticələri ola bilər. Buna görə də cavabsız və təqibsiz buraxılmamalıdır.
Doqquz aydan az bir müddət ərzində Amerika Birləşmiş Ştatları , nüvə silahlarının yayılmaması müqaviləsinin depozitariyası qismində və NPT çərçivəsindən kənarda fəaliyyət göstərən üsyankar İsrail rejimi tərəfindən İran İslam Respublikasına qarşı iki təcavüzkar müharibə tətbiq edilmişdir. Hər iki halda İranın sülh məqsədli nüvə obyektləri hücuma və bombardmana məruz qalmışdır və təəssüf ki, BMT Təhlükəsizlik Şurası, Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin İdarə Heyəti və onun baş direktoru nəinki bu cür halların təkrarlanmasının qarşısını almaq üçün öz səlahiyyətləri çərçivəsində təsirli tədbirlər görməmiş, hətta bu qanunsuz əməlləri qınamaqdan da çəkinmişlər.
Hazırda beynəlxalq humanitar hüququ “axmaq” adlandırmış yüksək vəzifəli ABŞ rəsmiləri nüvə obyektlərini hədəflər siyahısına daxil etdiklərini bəyan etmək cəsarətini tapmışlar. ABŞ-ın BMT yanındakı daimi nümayəndəliyi açıq şəkildə bildirmişdir ki, Buşehr nüvə elektrik stansiyasına qarşı hücum “istisna olunmur”.
Bu məsuliyyətsizlik, ABŞ və İsrail rejimi tərəfindən həyata keçirilən açıq-aşkar təcavüzkar hərəkətlərə qarşı Birləşmiş Millətlər Təşkilatı və Agentliyin passivliyinin birbaşa nəticəsidir ki, bu da yalnız təcavüzkarların daha da cəsarətlənməsinə səbəb olmuşdur. Bu qanunsuz hücumlar silsiləsi BMT-nin, Təhlükəsizlik Şurasının, Agentliyin və təminatlar sisteminin nüfuzuna bərpaedilməz zərbə vurmuşdur.
Narahatedicidir ki, 28 fevral 2026-cı il tarixində başlanan bu cinayətkar müharibənin əvvəlindən etibarən, təcavüzkarlar tərəfindən İranın sülh məqsədli nüvə obyektləri və mərkəzlərinə qarşı aşağıdakı hücumlar həyata keçirilmişdir və buna baxmayaraq, aidiyyəti beynəlxalq qurumlar tərəfindən heç bir açıq qınaq səsləndirilməmişdir:
• 1 mart tarixində Natanz Nüvə Obyekti iki dəfə hücuma məruz qalmışdır;
• 21 mart tarixində Natanz Nüvə Obyektinin bir neçə nöqtəsi bombalanmışdır;
• 24 mart tarixində Buşəhr Nüvə Elektrik Stansiyasının ətraf zonasına bir mərmi düşmüşdür;
• 27 mart tarixində Buşəhr nüvə elektrik stansiyası üçüncü dəfə hücuma məruz qalmışdır;
• 27 mart tarixində Xəndabda yerləşən ağır su istehsalı zavodu hücuma məruz qalmışdır;
• 27 mart tarixində Şəhid Əhmədi Roşən uranın emalı sahəsi bombalanmışdır.
Təcavüzkarların Buşəhrdə fəaliyyət göstərən nüvə elektrik stansiyasının yaxınlığında həyata keçirdiyi təkrar hücumlar son dərəcə narahatedicidir. Bu hücumların aktiv nüvə obyektinə yaxınlığı ciddi radioloji yayılma riski yaradan dözülməz bir vəziyyət formalaşdırır.
Daha əvvəl, 23 mart 2026-cı il tarixli məktubumda vurğulandığı kimi, bu cür hücumlar BMT Təhlükəsizlik Şurasının 487 (1981) saylı qətnaməsinin, eləcə də Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin bütün qərar və qətnamələrinin, o cümlədən GC(XXIX)/DEC/11 və GC(XXXIV)/RES/533 sənədlərinin açıq şəkildə pozulması hesab olunur.
Bu hücumlar həmçinin beynəlxalq humanitar hüququn fundamental prinsiplərinin və qaydalarının ciddi şəkildə pozulmasıdır. 1977-ci il tarixli Cenevrə Konvensiyalarına Əlavə Protokol Inin 56-cı maddəsi təhlükəli qüvvələr ehtiva edən qurğular və obyektlər, o cümlədən nüvə elektrik stansiyaları üçün mütləq və gücləndirilmiş müdafiə nəzərdə tutur və mülki əhali arasında ağır itkilərə səbəb ola biləcək təhlükəli qüvvələrin buraxılmasına gətirib çıxara biləcək hər hansı hücumu qəti şəkildə qadağan edir.
Belə obyektlərin yaxınlığında yerləşən ərazilərin qəsdən hədəfə alınması, radioloji yayılma riskinin mövcudluğu bilinə-bilinə həyata keçirildiyindən, Agentliyin təminatlar rejiminin açıq şəkildə pozulması olmaqla yanaşı, mülki əhalini eləcədə İran İslam Respublikasının ərazisi daxilində və həmçinin bütün region üzrə ciddi və misilsiz təhlükə ilə üz-üzə qoyur. Bundan əlavə, Əlavə Protokol I-in 55-ci maddəsi silahlı münaqişə tərəflərini təbii mühitin genişmiqyaslı, uzunmüddətli və ciddi zərərlərdən qorunmasını təmin etməyə borclu edir.
Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrail rejimi tərəfindən istifadə edilən müharibə üsul və vasitələri geniş miqyaslı ekoloji fəlakət riski yaradır. Buna Fars körfəzinin radioaktiv çirklənməsi ehtimalı, regional atmosfer, quru ekosistemləri və həyati əhəmiyyətli təbii resursların zərər görməsi daxildir. Belə zərər milli sərhədlərlə məhdudlaşmayacaq, qaçılmaz olaraq qonşu ölkələrə də yayılacaq və bununla da bütün əhalinin ictimai sağlamlığını, ekoloji tarazlığını və iqtisadi dayanıqlığını təhlükə altına alacaqdır.
Zati-aliləri!
Bu fürsətdən istifadə edərək İran İslam Respublikasının Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin baş direktorunun son bəyanatları ilə bağlı rəsmi etirazını və dərin narahatlığını qeyd edirəm; bu bəyanatlar onun rəsmi mandatından ciddi yayınma təşkil edir və Agentliyin Nizamnaməsini, eləcə də hərtərəfli təminatlar sazişini (CSA) pozur.
Agentliyin baş direktoru 2026-cı ilin mart ayında verdiyi son media müsahibəsində İranın sülh məqsədli nüvə proqramı ilə bağlı təminatlara aid həssas məlumatları açıqlamışdır. Keçmiş təcrübələr göstərmişdir ki, bu cür məlumatlardan düşmən tərəflər tərəfindən sui-istifadə edilməsi İranın təminatlar altında olan nüvə obyektlərinə qarşı əlavə hücumların asanlaşdırılmasına gətirib çıxara bilər. Buna görə də bu cür hərəkətlərin davam etməsi Agentliyin beynəlxalq məsuliyyətinə səbəb ola bilər.
Bundan əlavə, Agentliyin baş direktorunun İran əleyhinə nüvə silahlarından istifadə ehtimalına işarə edən son bəyanatları, hansı ki, NPT üzvü olan və nüvə enerjisindən sülh məqsədli istifadə edən bir dövlətə qarşı nüvə silahından istifadə və ya onunla hədələməni dolayısı ilə normallaşdırır, dərin narahatlıq doğurur və ciddi xəbərdarlıq xarakteri daşıyır.
Belə mövqelər yayılmama rejiminin, Agentliyin təminatlar sisteminin və həmçinin Agentliyin və onun baş direktorunun qərəzsizliyinə olan etimadı ciddi şəkildə sarsıdır.
İran İslam Respublikası bu yanaşma ilə bağlı həm 2025-ci ilin iyun, həm də 2026-cı ilin fevral aylarında baş vermiş təcavüzkar hərəkətlərdən əvvəl və sonra dəfələrlə rəsmi etirazlarını bildirmiş və açıq xəbərdarlıqlar etmişdir.
Təəssüf ki, agentliyin əvvəlki səhvləri düzəltmək və ya öz nizamnaməsinə və hərtərəfli təminatlar sazişinə uyğun peşəkar, qərəzsiz və texniki əsaslara söykənən yanaşmaya qayıtmaq niyyətinə dair heç bir əlamət müşahidə olunmur. Bu səbəbdən Sizdən xahiş edirəm ki, bu məktub rəsmi şəkildə BMT Təhlükəsizlik Şurası sənədi kimi qeydiyyata alınsın və eyni zamanda Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyinin INFCIRC sənədi kimi yayımlansın.
İran İslam Respublikasının xarici işlər naziri
Seyid Abbas Əraqçi
Xəbərin sonu
Rəyiniz